Polskie godłolibrus
Gimnazjum im. Jana Matejki w Zabierzowie

Patron

Patron

Matejko Jan (1838-1893), polski malarz, najznakomitszy reprezentant polskiego malarstwa historycznego XIX w., wybitny portrecista i realizator polichromii ściennych. Jego głęboko patriotyczna, plastyczna wizja historii Polski pobudza wyobraźnię wielu pokoleń Polaków. Wykształcony w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (u W.K. Stattlera i W. Łuszczkiewicza), ponadto w Monachium i Wiedniu, od 1873 dyrektor SSP w Krakowie, w 1887 doktor honoris causa UJ, odbył wiele podróży zagranicznych (Paryż, Wiedeń, Turcja, Czechy, Węgry, Włochy).

Pierwsze duże sukcesy artystyczne były związane ze Stańczykiem (1862) oraz Kazaniem Skargi (1864), obrazami wynikającymi z syntetycznego spojrzenia na historię ojczystą w miejsce dotychczasowych kompozycji ilustrujących sceny i wydarzenia. Podobna koncepcja towarzyszyła powstaniu płótna Rejtan w sejmie warszawskim (ukończone w 1866), nietrafnie odczytywanego przez część odbiorców i będącego przyczyną pierwszego konfliktu malarza z niektórymi warstwami społeczeństwa. Ukończona na jubileusz zjednoczenia Polski i Litwy (1869) Unia Lubelska, została wystawiona w Paryżu i przyniosła artyście odznaczenie krzyżem Legii Honorowej.

Z kolei Batory pod Pskowem (ukończony w 1869) stanowił kontynuację koncepcji syntezy dziejów, poprzez ukazanie zgromadzenia postaci historycznych, do jakiego nigdy dotąd nie doszło. Obraz ten wystawiony w Paryżu nie powtórzył sukcesu Unii Lubelskiej. Poprzedzone studiami historycznymi, bronioznawczymi i kostiumologicznymi, a także pobytem na polu bitwy, olbrzymie płótnoBitwa pod Grunwaldem (1878) dodawało otuchy narodowi w dobie utraty niepodległości. Dzieło to przyniosło artyście honorowe berło mistrzowskie "panowania w sztuce". Najbardziej twórczy okres kariery artystycznej Matejki zamknął Hołd Pruski (1880-1882), olśniewający przepychem dworu królewskiego i zmuszający do refleksji (zwłaszcza sugestywna postać Stańczyka - autoportret Matejki).

Pozostałe prace: Zawieszenie dzwonu Zygmunta (1874),Sobieski pod Wiedniem (1883), Kościuszko pod Racławicami(1888), Konstytucja 3 maja (1891), cykl - Dzieje cywilizacji w Polsce (1889), portrety: żony Matejki (1879), A. Potockiego (1879),S. Tarnowskiego (1890), Autoportret (1892), polichromia w kościele Mariackim w Krakowie (1889-1892), Poczet królów i książąt polskich (1890).

Większość dzieł Matejki to kompozycje dużych rozmiarów, o wielkiej sile wyrazu, nacechowane dbałości o szczegóły, sugestywna gestykulacja, niekiedy krytykowane za "nieprawdziwość" dokumentalną. Najwybitniejszymi uczniami Matejki byli: M. Gottlieb, J. Malczewski, J. Mehoffer, S. Wyspiański.

Notatka została opracowana na podstawie Popularnej Encyklopedii Powszechnej Wydawnictwa Fogra.